ميرزا مهدي خان استر آبادى
مقدمهء مصحح 39
دره نادره ( تاريخ عصر نادرشاه ) ( فارسى )
مهدى خان مصنف تاريخ نادرى بتفصيل ذكر نمودهاند ، از آنجا بايد طلب داشت » « 1 » و ديگر در باب آمدن قوم ارس ( روسيان ) است به گيلان كه چنين آرد : « و بيان اين مقال و تفصيل اين اجمال را ميرزا مهدى خان مصنف تاريخ نادرى به طول و بسط مذكور نمود . . . » « 2 » مأخذ ديگر تذكرهء خلاصة الافكار تأليف ابو طالب ابن حاج محمد تبريزى اصفهانى است . مؤلف به سال 1206 هجرى شروع بتأليف كتاب كرده است . وى ذيل عنوان ميرزا مهدى خان كوكب چنين آرد : « از مستعدان روزگار و ميرزايان عاليشان بلند مقدار بود . دار الانشاى نادرى تعلق بوى مىداشت ، و بسبب سلامتى طبع و جودت ذهن و ذكا با وجود قرب چنان آتشى جامهء خود را از سوختن نگاهداشت . در سنهء يكهزار و يكصد و شصت هجرى به همراه مصطفى خان بكدلى به سفارت روم مأمور گرديد و هنوز از بغداد تجاوز ننموده بود كه خبر قتل آن قهرمان جهان انتشار يافته باعث مراجعت گرديد . گويند كه ديگر به شغلى نپرداخت و در مازندران كه موطنش بود به خانهنشينى گذرانيد و از جملهء آثار خامهء سحر نگارش تاريخ جهانگشاى نادريست كه بروانى لفظ و شوخى معنى و با وجود قلت عبارت به كثرت لب و معانى در منشآت روزگار ممتاز است ، و اين معنى از بعضى فقرات بداعت ( براعت ؟ ) استهلال آن كه در ابتداى هر سال بتمهيد بهاريهء نوروزى بكليات وقايع آن سال مىنمايد و در اين مقام مسطور گشته به خوبى ظاهر مىشود و اين صنعت در فن تاريخ از مخترعات او بوده باشد » . « 3 » سپس از هريك از فصلهاى جهانگشا نمونهاى نقل كرده است . ديگر تذكرهء صحف ابراهيم مؤلّف به سال 1205 هجرى است . نويسندهء تذكره دربارهء ميرزا مهدى خان چنين آرد :
--> ( 1 ) - مجمع التواريخ ( ص 59 ) . ( 2 ) - مجمع التواريخ ص 74 . ( 3 ) - نسخهء خطى كتابخانهء ملى ملك .